Opublikowany niedawno Rainbow Index of Churches in Europe (RICE) 2025 to ważne akademickie przedsięwzięcie badawcze, które dogłębnie analizuje podejście poszczególnych Kościołów chrześcijańskich w Europie do zagadnienia wsparcia i włączania osób LGBTI+ do swoich wspólnot.
Najnowsza edycja raportu RICE 2025, opublikowana przez European Forum of LGBTI+ Christian Groups, przedstawia zróżnicowany obraz zmian. Choć w przypadku niektórych Kościołów chrześcijańskich zaszedł znaczący rozwój, ogólne tempo zmian jest powolne, co ma bezpośredni wpływ na życie wierzących osób LGBTI+.
Czym właściwie jest Raport RICE?
RICE, czyli Rainbow Index of Churches in Europe (Tęczowy Indeks Kościołów w Europie), to akademicki projekt badawczy mający na celu pomiar stopnia włączania osób LGBTI+ w Kościołach. To już jego druga edycja – po raz pierwszy raport opublikowano w 2021 roku (RICE 2020).
W raporcie RICE 2025 poddano analizie 46 Kościołów w poszczególnych państwach, pogrupowanych w reprezentujące tradycję katolicką, prawosławną i protestancką. Inkluzywność została oceniona i sklasyfikowana na podstawie 52 wskaźników. Wskaźniki te obejmują różne kategorie, takie jak teologia, polityka Kościoła, przywództwo i rzecznictwo, a także sieci wsparcia. Analizują one zarówno dostępność i wsparcie dla oddolnych organizacji, jak i wskaźniki strukturalne i hierarchiczne.
RICE to obecnie najbardziej obiektywne źródło informacji o sytuacji osób LGBTI+ w ich wspólnotach, a jego twórcy mają nadzieję, że stanie się instrumentem zachęcającym Kościoły do poprawy sytuacji swoich nieheteronormatywnych wiernych. Podstawą indeksu jest teologiczno-społeczna koncepcja „inkluzywności”, odwołująca się do „radykalnej i włączającej gościnności Jezusa”. Dane są zbierane głównie przez lokalnych współbadaczy, często będących chrześcijanami LGBTI+ lub ich osobami sojuszniczymi.
Podstawowe wyniki i ciekawostki Rankingu RICE 2025
Które kościoły są najbardziej inkluzywne w Europie?
Na szczycie rankingu RICE 2025 znajdują się: Metropolitan Community Church w Wiedniu (1. miejsce, 100% punktów). Reformowany Kościół Katolicki w Polsce (2. miejsce, 99% punktów). Metropolitan Community Church w Finlandii (3. miejsce, 95% punktów).
Kościół Rzymskokatolicki zmienia się najbardziej
Wśród wszystkich badanych Kościołów największą procentową poprawę inkluzywności od 2020 roku (wzrost o 32,7%) odnotował Kościół Rzymskokatolicki Anglii i Walii, osiągając 27,5 punktu (52,9%). Został on sklasyfikowany na wspólnym 20.-21. miejscu. Wyprzedził go tylko Kościół Rzymskokatolicki w Niemczech, sklasyfikowany wśród wszystkich Kościołów jako najbardziej inkluzywna wspólnota rzymskokatolicka (9. miejsce ogółem, 72% punktów).
Zmiany zachodzą bardzo wolno
Mimo widocznych postępów w niektórych wspólnotach średni postęp w zakresie inkluzywności dla Kościołów wszystkich tradycji od 2020 roku wynosi „zaledwie pięć procent, nawet niecałe”. Misza Czerniak, współprzewodniczący Europejskiego Forum Chrześcijańskich Grup LGBTI+, zauważył, że ta niewielka wartość procentowa odpowiada rzeczywistości życia konkretnych ludzi, a w tym tempie minie 40–50 lat, zanim Kościół, do którego należy, będzie gotów pobłogosławić jego związek.
Wpływ kontekstu społecznego
W krajach tradycyjnie prawosławnych, takich jak Ukraina, Rumunia i Gruzja, oraz w Prawosławnym Kościele Grecji, odnotowano bardzo niskie wyniki, zamykające stawkę. Prawosławny Kościół Ukrainy otrzymał zero punktów, będąc jedynym Kościołem w całym badaniu z takim wynikiem. Z kolei Prawosławny Kościół Finlandii (19 punktów, 37%) to najbardziej inkluzywna w prawosławnej tradycji wspólnota, co odzwierciedla bardziej liberalny kontekst skandynawski.
Zróżnicowanie we wspólnotach rzymskokatolickich
Choć Kościół Rzymskokatolicki jest Kościołem o scentralizowanej strukturze, odnotowano szczególnie widoczną rozbieżność w wynikach wspólnot w konkretnych krajach: od 37,5 punktu (Niemcy) do zaledwie 2,5 punktu (Słowacja). Ma na to wpływ m.in. postawa papieża Franciszka, która dała lokalnym liderom większą swobodę w kształtowaniu praktyki duszpasterskiej. Publikacja deklaracji „Fiducia Supplicans” (pozwalającej na błogosławienie par jednopłciowych) została odczytana jako krok naprzód, choć jednocześnie w kościołach Europy Środkowo-Wschodniej nie przełożyło się to na konkretne otwarcie, czego dowodem są zerowe punkty w tej kategorii w krajach tego regionu.
Polska w Rankingu RICE 2025: skrajne kontrasty
Sytuacja Kościołów w Polsce jest jaskrawym przykładem skrajnej polaryzacji w zakresie inkluzywności. W rankingu znalazły się trzy denominacje działające w Polsce, z których dwie wykazały się wyjątkową otwartością na tle Kościoła dominującego.
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce (RKK)
Wynik: 51,5 punktu (99%) i 2. miejsce w Europie.
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce (będący częścią Ekumenicznej Komunii Katolickiej, ECC) został uznany za drugi najbardziej inkluzywny Kościół w Europie. Osiągnął wynik bliski ideałowi, tracąc tylko pół punktu z 52 możliwych.
Kościół ten jest w pełni afirmacyjny wobec wspólnoty LGBTI+ we wszystkich obszarach: doktryny i praktyki, małżeństw i sakramentów, duchowieństwa, działalności publicznej. Aktywnie promuje różnorodność w społeczeństwie, na przykład poprzez udział w lokalnych marszach równości. Jako w pełni zaangażowany we włączanie osób LGBTI+ od samego początku, RKK nigdy nie wspierał ani nie stosował dyskryminacji.
Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP (KER)
Wynik: 26,5 punktu (51%) – 22.-23. miejsce w Europie.
Kościół Ewangelicko-Reformowany w Polsce uzyskał wynik na poziomie 51%. Jest to wynik znacznie wyższy niż Kościoła Rzymskokatolickiego, odzwierciedlający rolę „kościoła mniejszościowego stanowiącego schronienie”, tzw. refuge church.
Inkluzywność KER jest silnie związana z działalnością trzech z ośmiu jego lokalnych zborów, które są identyfikowane jako szczególnie otwarte.
Kościół Rzymskokatolicki w Polsce (KRK)
Wynik: 3,0 punkty (5.8%) – 41.-42. miejsce w Europie.
Kościół Rzymskokatolicki w Polsce znalazł się na jednym z najniższych miejsc w całym rankingu (41.-42. pozycja). Uzyskał zaledwie 3 punkty na 52 możliwe. Wynik ten jest zbieżny z niską pozycją Polski w Indeksie ILGA-Europe (21%) i ogólnymi badaniami Eurobarometru dotyczącymi akceptacji osób LGBTI+.
Kontekst polski, charakteryzujący się konserwatywną polityką społeczną, zbiega się z postawą KRK. W raporcie zauważono, że polski Kościół Rzymskokatolicki jest częścią szerokiego ruchu antyliberalnego, co ma negatywny wpływ na społeczność LGBTI+ w Polsce. Już w 2020 roku w raporcie wskazano, że Kościół ten przyjął konserwatywne stanowisko w wojnie kulturowej, alienując się od połowy społeczeństwa.
W kategoriach takich jak „Polityka publiczna” KRK w Polsce uzyskał 0 punktów (wskaźniki Q40, Q43, Q44, Q45, Q46, Q47, Q48, Q49, Q50, Q52). Jednocześnie, mimo niezwykle niskiego wyniku ogólnego, odnotowano minimalną poprawę w stosunku do 2020 roku (wzrost z 1 punktu do 3 punktów, czyli o 3.6%).
